Het beroep
Zolang als er artistieke en historische werken bestaan, zolang is de mens bezig diezelfde kunstwerken te preserveren en te behouden. De wortels van het restaureren liggen in het kunstenaarschap zelf. Pas sinds de twintigste eeuw is het ambacht zich gaan ontwikkelen tot een empirische en multidisciplinaire wetenschap met eigen geschiedenis, cultuur, ethiek en filosofie.
Wat doet een restaurator
Het vak van restaurator is daardoor relatief jong en pas in de laatste decennia uitgekristalliseerd tot een volwaardig beroep, mede dankzij de oprichting van specifieke scholing en professionele vakorganisaties.
De belangrijkste rol van de restaurator is verval te vertragen om zo ons cultureel erfgoed ten behoeve van de huidige en komende generaties te behouden. De restaurator draagt bij aan de perceptie, de waardering en het begrip voor cultureel erfgoed ten aanzien van zijn context, betekenis en fysieke eigenschappen. De restaurator heeft de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren, voert zelf uit en adviseert: de strategische planning, diagnostiek onderzoek, het opstellen van conserveringsplannen en behandelingsvoorstellen, preventieve conservering, restauratieve behandelingen en documentatie van observaties en mogelijke interventies. Hij wordt, zowel bij terughoudend conserveren als ingrijpend restaureren, geconfronteerd met een complexe problematiek waarbij steeds overwogen keuzes moeten worden gemaakt op ethisch, esthetisch en technisch gebied met meestal fysieke gevolgen voor de objecten.
Geen beschermd beroep, geen beschermde titel
Waren enkele decennia geleden restauratoren nog kunstenaars of technisch geschoolden die, vaak naast hun reguliere werkzaamheden, kunstwerken "opknapten", tegenwoordig zijn restauratoren diegenen die een specifieke scholing en training van vele jaren hebben gehad.
Toch mag iedereen in ons land zich restaurator noemen. Noch de titel noch het beroep worden door de wet beschermd of erkend. Gerespecteerd specialist of beunhaas kunnen beide ingrepen verrichten aan onvervangbaar erfgoed. Daarnaast worden zeer gevarieerde beroepsbenamingen naast en door elkaar gebruikt, wat resulteert in een professionele identiteit zonder eenduidigheid en een werkveldstructuur zonder transparantie.
Scholing door gekwalificeerde instituten en een stramien van gedragslijnen geadopteerd door de beroepsgroep geven al meer inzicht in het bekwaamheidsniveau van beroepsbeoefenaars. Samenwerking op gelijkwaardig niveau met andere professionele disciplines zoals bijvoorbeeld conservatoren, archivarissen en natuurwetenschappers, restauratiemedewerkers en behoudsmedewerkers is des te meer belangrijk geworden omdat de verantwoordelijkheid van de restaurator niet meer enkel op het object zelf is gericht maar steeds vaker ook indirecte activiteiten en aspecten rond het object omvat. In recente aanpassingen van ethische codes wordt de fysieke integriteit van het object vervangen door respect voor het culturele erfgoed in het algemeen en tevens de context, betekenis en het karakter van het object. De verantwoordelijkheid, en daarmee de taakomschrijving van de restaurator, wordt steeds breder en ruimer.